Zo verdwijnen de grootste bottlenecks van de bouwplaats

Onderdelen die traditioneel veel tijd kosten op de bouwplaats worden steeds vaker volledig in de fabriek geproduceerd. Volgens Rueben Kieffer van BAM zit daar een enorme kans om de bouw sneller, efficiënter en voorspelbaarder te maken. Niet door simpelweg onderdelen te prefabriceren, maar door het complete bouwproces anders te organiseren.

De badkamer als grootste bottleneck
Wie kijkt naar de bouw van een traditionele badkamer, ziet volgens Kieffer direct waarom juist daar veel winst te behalen is. 'Een badkamer bouwen op de bouwplaats duurt ongeveer twee weken. Er zijn meerdere disciplines bij betrokken die grotendeels na elkaar moeten werken. Eerst de ruwbouw, dan de installateur, daarna de tegelzetter, vervolgens het sanitair en dan volgt nog de afwerking. Bovendien brengt iedere discipline zijn eigen materialen mee. Als je vervolgens een complete woonwijk bouwt, blijft die badkamer telkens opnieuw de bottleneck in je planning.'
Door de complete badkamer in de fabriek te produceren verandert dat proces fundamenteel. 'Onze badkamers worden volledig geassembleerd in de fabriek. Ze zijn betegeld, voorzien van sanitair en installaties en worden als complete unit naar de bouwplaats vervoerd. Daar worden ze in ongeveer tien minuten op hun plek gehesen. Twee weken werk op de bouwplaats wordt daarmee teruggebracht tot tien minuten.' Dat levert niet alleen tijdwinst op, maar maakt ook de logistiek overzichtelijker. Materialen worden centraal aangevoerd, werkzaamheden zijn beter te plannen en verschillende woningen kunnen veel sneller achter elkaar worden gerealiseerd.

Denken in bouwblokken
De prefab badkamer staat niet op zichzelf. Volgens Kieffer past deze binnen een bredere manier van ontwerpen en bouwen. 'Wij kijken voortdurend welke onderdelen we kunnen omzetten naar ‘legoblokken’ die in de fabriek geproduceerd kunnen worden. Dat woord gebruik ik bewust, omdat het direct duidelijk maakt wat we bedoelen. Je maakt gestandaardiseerde bouwblokken die je op de bouwplaats alleen nog hoeft samen te voegen.' Diezelfde filosofie past BAM ook toe bij installaties. Waar installaties traditioneel verspreid door een woning worden aangebracht, worden ze nu zoveel mogelijk samengebracht in prefab modules, de energiemodules. 'In een traditionele woning loopt het leidingwerk van de meterkast beneden naar de cv-installatie op zolder en uitgewaaierd door de hele woning. Wij proberen dat zoveel mogelijk te bundelen in complete installatiemodules, prefab schachten en prefab meterkasten. Bij onze FLOW-woning wordt het leidingwerk zelfs vooraf volledig in schachten opgebouwd, zodat het op de bouwplaats alleen nog hoeft te worden aangesloten.' Ook energiemodules, energiemanagementsystemen en batterijen passen binnen diezelfde aanpak. 'Steeds stellen we dezelfde vraag: kunnen we hier een bouwblok van maken dat in de fabriek wordt geproduceerd en op de bouwplaats alleen nog hoeft te worden gekoppeld?'

Standaardiseren zonder de keuzevrijheid te verliezen
Prefab wordt soms geassocieerd met een beperkte ontwerpvrijheid, maar volgens Kieffer hoeft dat helemaal niet zo te zijn. 'De techniek achter het product is sterk gestandaardiseerd, maar binnen die spelregels is juist veel mogelijk. Bewoners kunnen nog steeds kiezen uit verschillende tegels, kranen, sanitair en afwerkingen. Ook de indeling kan in meerdere varianten worden uitgevoerd.' Hij vergelijkt het met de manier waarop consumenten producten van Apple ervaren. 'Je hebt keuze, maar wel binnen een slim ontworpen systeem. Daardoor blijft het productieproces efficiënt, terwijl de gebruiker toch een badkamer krijgt die past bij zijn eigen wensen.' Volgens hem ontstaat zo een aantrekkelijke combinatie van prijs, kwaliteit en personalisatie.

Hout maakt prefab nog efficiënter
De prefab badkamers van BAM zijn volledig opgebouwd uit hout. Dat is volgens Kieffer een bewuste keuze. 'Hout is veel lichter dan beton. Dat maakt transport eenvoudiger en ook het inhijsen op de bouwplaats verloopt gemakkelijker. Daarnaast draagt hout positief bij aan de materiaalprestaties van het gebouw. Waar het kan kiezen wij bewust voor duurzame materialen.'

Succes begint in het ontwerp
Prefab vraagt wel om een andere manier van samenwerken. De belangrijkste verandering zit volgens Kieffer niet op de bouwplaats, maar veel eerder in het proces. 'Je moet al in de ontwerpfase rekening houden met deze manier van bouwen wil je er optimaal profijt van hebben. De maatvoering moet kloppen, de aansluitpunten moeten op de juiste plek zitten en je bouwplaatslogistiek verandert. Dat vraagt een andere voorbereiding dan wanneer je alles traditioneel op de bouwplaats uitvoert.'

Is dat ingewikkelder? 'Ja en nee. De eerste keer vraagt het een andere manier van denken. Ook wij hebben die omslag moeten maken. Maar zodra het ontwerp klopt, wordt het werk op de bouwplaats juist veel eenvoudiger. Je hijst de module op zijn plek, zet hem vast en sluit hem aan.' Daarom begeleidt BAM opdrachtgevers en bouwpartners die voor het eerst met deze manier van bouwen werken intensief. 'Wij merken snel wanneer partijen nog weinig ervaring hebben met prefab modules. Dan nemen we een proactieve rol in en helpen we bij de voorbereiding. Uiteindelijk willen we dat het gebouw goed functioneert en dat zowel opdrachtgever als eindgebruiker tevreden zijn.'

Stap voor stap naar industrieel bouwen
Volgens Kieffer hoeft niet iedere bouwer direct volledig modulair te werken. Juist het stap voor stap toepassen van prefab bouwblokken kan al veel opleveren. 'Je kunt heel ver gaan en een complete woning opbouwen uit prefab onderdelen, zoals wij doen met onze Flow-woning. Maar je kunt ook beginnen met één onderdeel, bijvoorbeeld een badkamer of een energiemodule. De onderliggende filosofie blijft hetzelfde: verplaats zoveel mogelijk werk naar de fabriek, voorkom verspilling en maak het werk op de bouwplaats zo eenvoudig mogelijk.' Daarmee ontstaat volgens hem een bouwproces dat beter past bij de uitdagingen van deze tijd, zoals arbeidskrapte, stijgende bouwkosten, hogere kwaliteitseisen en de behoefte aan kortere bouwtijden. Niet door harder te werken, maar door slimmer te organiseren.