Typegoedkeuring als versneller voor prefabbouw

Prefab en conceptueel bouwen zijn gebaseerd op standaardisatie en herhaling. Toch moeten bouwconcepten bij ieder project opnieuw aantonen dat ze aan alle wettelijke eisen voldoen. Volgens Jeroen Pos van Kiwa kan typegoedkeuring daarin een belangrijke verandering brengen. Door een bouwconcept vooraf integraal te toetsen en te certificeren, ontstaat meer zekerheid over de kwaliteit én kunnen procedures aanzienlijk sneller verlopen.

Van projectcontrole naar systeemcontrole
De Nederlandse bouw is van oudsher ingericht op unieke projecten. Bij iedere nieuwe ontwikkeling wordt opnieuw beoordeeld of een ontwerp voldoet aan de wettelijke eisen. Dat past volgens Pos steeds minder goed bij de manier waarop prefab- en conceptuele bouw zich ontwikkelen. 'In een woningfabriek produceer je steeds hetzelfde product. Dan is het eigenlijk vreemd dat je iedere woning opnieuw volledig moet beoordelen. Veel logischer is om het bouwconcept één keer integraal te toetsen en vervolgens aan te tonen dat iedere woning uit die serie dezelfde kwaliteit levert. Voldoet het ontwerp aan BRL 7703 deel een en de assemblage aan deel twee? Dan zorgt dit voor doorlopende procesborging met een Erkende Kwaliteitsverklaring.’
Juist doordat woningen grotendeels uit gestandaardiseerde componenten bestaan, ontstaat de mogelijkheid om prestaties vooraf vast te leggen. Daarbij gaat het niet alleen om constructieve veiligheid en brandveiligheid, maar ook om bouwfysica, energieprestaties, milieuprestaties, CO₂-uitstoot en het aandeel biobased materialen. Volgens Pos worden juist die aantoonbare prestaties toenemend belangrijker. ‘Europese wetgeving maakt de milieuprestatie van gebouwen steeds belangrijker. Kiwa ondersteunt deze ontwikkeling met expertise in onder meer biobased isolatiematerialen, LCA’s en certificering. Als onafhankelijke TIC-organisatie draagt Kiwa actief bij aan de transities in de bouw.’

Zekerheid voordat de bouw begint
Volgens Pos verschuift de aandacht daarmee van controleren tijdens of na de bouw naar het aantonen van kwaliteit aan de voorkant van het proces. 'Een woning bestaat uit allerlei componenten waarvan je de prestaties kunt aantonen. Combineer je dat met een getoetst ontwerp en een gecontroleerd productie- en montageproces, dan beschik je feitelijk al over een compleet kwaliteitsdossier voordat de eerste woning wordt gebouwd.' Dat biedt voordelen voor zowel fabrikanten als gemeenten. De technische kwaliteit van een bouwconcept is vooraf aantoonbaar, terwijl gemeenten zich vooral kunnen richten op de vraag of een woning past binnen het omgevingsplan. Het technische deel hoeft dan niet steeds opnieuw volledig te worden beoordeeld.

Sneller bouwen met meer voorspelbaarheid
De invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen heeft de technische toetsing al veranderd. Bij grondgebonden woningen ligt die verantwoordelijkheid niet langer bij de gemeente, maar bij de kwaliteitsborger. Volgens Pos biedt juist dat kansen voor de prefabsector. 'De kwaliteitsborging is nu gebaseerd op risicoanalyses en steekproeven. Dat past goed bij traditionele bouw, waar ieder project anders is. Maar in een fabriek produceer je onder gecontroleerde omstandigheden steeds hetzelfde product. Dan kun je veel verder gaan en aantonen dat iedere woning voldoet.' Wanneer een fabrikant beschikt over een volledig gecertificeerd bouwconcept, inclusief ontwerp, productieproces en montage, kan een belangrijk deel van de kwaliteitsborging al vooraf plaatsvinden. Dat levert volgens Pos vooral tijdwinst op. 'Zodra de omgevingsvergunning is verleend, kun je direct starten met bouwen. De gemeente beschikt vooraf al over het benodigde dossier en na oplevering kan een woning veel sneller in gebruik worden genomen. Dat geeft zekerheid voor aannemers, ketenpartners én woningcorporaties die precies weten wanneer woningen beschikbaar komen.'

Van controleren naar continu borgen
Volgens Pos vraagt deze ontwikkeling vooral om een andere manier van denken. Niet steeds achteraf controleren of iets goed is gegaan, maar productieprocessen zo inrichten dat kwaliteit structureel wordt geborgd. 'Meer controles leiden niet automatisch tot hogere kwaliteit. Die ontstaat doordat producenten hun processen zo organiseren dat iedere woning voldoet aan de afgesproken prestaties. Certificering helpt bedrijven om die kwaliteit continu aantoonbaar te maken.' Daarbij worden niet alleen de producten beoordeeld, maar ook de manier waarop producenten hun kwaliteitsprocessen hebben ingericht en naleven. Juist die continue borging maakt volgens Pos het verschil tussen traditionele projectbouw en seriematige productie.

Vertrouwen als basis voor versnelling
Volgens Pos wordt inmiddels ook gekeken naar manieren om fabrieksmatige woningbouw anders te behandelen dan traditionele bouw. Wanneer de kwaliteit vooraf aantoonbaar is, ontstaat ruimte om procedures verder te vereenvoudigen. 'Ik verwacht dat we deze ontwikkeling de komende jaren steeds verder gaan zien. Hoe meer fabrikanten zich laten certificeren, hoe groter het vertrouwen wordt in fabrieksmatig bouwen. Als de kwaliteit aantoonbaar is, kunnen procedures uiteindelijk ook eenvoudiger en sneller worden.' Daarmee draait typegoedkeuring uiteindelijk niet alleen om certificaten of regelgeving, maar vooral om vertrouwen. Vertrouwen dat woningen aantoonbaar voldoen aan de gestelde prestaties en daardoor sneller, efficiënter en voorspelbaarder kunnen worden gerealiseerd. Juist voor prefab- en conceptuele bouw kan dat een belangrijke volgende stap zijn in de verdere industrialisatie van de woningbouw.