Prefab is dé sleutel tot succesvolle houtbouw

Foto: UCA architects, project Urban Woods

Als activator bij Building Balance, de uitvoeringsorganisatie van de Nationale Aanpak Biobased Bouwen, werkt Carel Aartsen aan het versnellen van het gebruik van hout en andere biobased materialen in de woningbouw. Ook met zijn bedrijf JOIN is hij betrokken bij de transitie naar een biobased bouweconomie. Dat blijkt in de praktijk nog behoorlijk uitdagend te zijn. “Met beton is al jaren ervaring en zijn de aansluitingen bekend. In hout is dat veel minder vanzelfsprekend, zeker in gestapelde bouw. Je moet voor je start een hoop uitzoeken in de knopen van je gebouw. Maar daar ligt meteen de kracht van prefab, juist met geprefabriceerde gebouwelementen kan dit vooraf getest en berekend worden en zorgen voor een efficiënte bouw. Zo kunnen we in hout de stap maken naar slimme, schaalbare en betaalbare bouwoplossingen.”

Beton als maatstaf
De traditionele woningbouw is grotendeels gestoeld op beton. Niet gek, stelt Aartsen, want beton heeft als materiaal veel voordelen. “Het lost geluid, brandveiligheid, trillingen en vocht betrouwbaar op. We hebben voor beton een bibliotheek aan standaarddetails beschikbaar die alle toetsen doorstaan, al decennialang.” Bij hout is dat anders. Hout is als materiaal duur. Waar aanbieders naar zoeken, is een optimum van materiaalgebruik die toch de eisen die we terecht aan gebouwen stellen over geluid, brand en trilling oplossen met beperkte hoeveelheid hout. Dat levert een variatie aan goede oplossingen die bedacht worden in prefab en waarvoor je goedkeuring moet hebben van de brandweer, maar bijvoorbeeld ook van je belegger voordat je gaat ontwerpen. In hout moet alles in één keer goed. Aanpassen in een latere fase past gewoon niet in zo’n proces. Dat uitzoeken vooraf kost ook meer. Je maakt hogere advieskosten aan het begin van je project. Maar in houtbouw geldt, als je het goed vooraf hebt uitgedacht en het wordt prefab gemaakt kan het een prachtige zeer snelle bouw worden waar iedereen graag aan werkt en die kwalitatief veel betere woningen oplevert. Doe je dat niet, dan loop je tegen kosten aan en daarmee lijkt houtbouw nu nog vaak duur. Je moet anders werken.”

Prefab als aanjager van het nieuwe bouwen
Wie kiest voor hout, moet absoluut fabrieksmatig gaan denken, benadrukt Aartsen. “Bij laagbouw zijn de lastige aansluitingen qua eisen overzichtelijk. In gestapelde bouw is dat een ander verhaal, daar komen vier woningen samen in een vloer-wand-aansluiting, met hoge eisen aan brandwerendheid en geluidsisolatie. Die aansluitingen moet je allemaal vooraf goed doordenken. De kracht van de combinatie digitalisering, prefab en hout is dat de aansluitingen in de fabriek in een geconditioneerd proces worden bedacht, getoetst en gemaakt. Daarbij is er veel grip op het ontwerp, je kunt er goed waarden aan meten en sturen. Daarmee zijn aanpassingen aan bouwfysische inzichten en eisen ook qua wetgeving goed door te voeren. Prefab is daarmee niet alleen handig, het proces vormt inmiddels de systeemverandering van ons bouwen. Met dit nieuwe bouwen biedt de markt inmiddels verschillende prefab houtoplossingen, van 2D-elementenbouw tot complete modules. Vooral bij grondgebonden woningen is prefab houtbouw inmiddels concurrerend met traditionele systemen. Er zijn al grote bouwers die eengezinswoningen alleen nog in hout bouwen. “

Standaardisatie ontbreekt nog
“Wat ontwikkelen in conceptmatige houtbouw nu nog lastig maakt, is dat er veel partijen zijn die hun eigen oplossing hebben voor de belangrijke onderdelen van een gebouw. Partijen leggen andere nadrukken. Vrije indeelbaarheid, losmaakbaarheid, materiaalbeperking of vooral de scherpte zoeken in kosten maakt dat de standaardisatie van houtbouw nog niet stabiel is. Iedere partij doet dat op zijn eigen manier. Er is nog geen gedeeld systeem of standaard. Zeker in gestapelde bouw in steden zie je dat stedenbouwkundige eisen ervoor zorgt dat je in elk plan opnieuw in het ontwerp van de knopen moet beginnen.” Toch ziet Aartsen de toekomst positief in. “We hoeven niet alles in hout te bouwen. Met de huidige vraag naar conceptuele houtbouw zie je al een razendsnelle innovatie in de sector. Vijf jaar geleden had ik nooit kunnen denken waar we nu staan. Het voornemen de MPG-norm aan te scherpen heeft veel innovatie in gang gezet. Maar je ziet ook marktinitiatieven ontstaan van grote ontwikkelaars die zich gecommitteerd hebben om in 2028 minstens 30% biobased te bouwen. Dat doen ze altijd met prefabsystemen en dat is dus een belangrijke ontwikkeling voor de sector van prefab biobased bouw. De innovatie zorgt voor betere woningen die sneller te maken zijn tegen scherpere kosten.” Volgens Aartsen zie je ook bij de grote beleggers de komende periode scherpere CO₂-eisen bij inkoop. “Als de prefabmarkt daarin blijft investeren dan zie ik de komende jaren echt een grote doorbraak.”

Building Balance als motor
Binnen Building Balance wordt gewerkt aan het verbinden van agro, productie en vraag naar biobased materialen, het testen van materiaal en kennisdeling. Houtbouwontwikkeling is de belangrijkste drager om ook andere biobased bouwmaterialen op te schalen in bijvoorbeeld isolatie, binnenwanden en nu zelfs begane grondvloeren. “We zijn als Building Balance samen met Alba Concepts bezig met het Kompas Biobased Bouwkosten. We maken een online tool waarin we ruim honderd do’s opstellen die je helpen om in de bouwkosten van een houtbouwproject goed te kunnen concurreren met traditionele bouw. Als je de do’s allemaal opvolgt, creëer je de beste start voor je houten gebouw. Maar er zijn daarnaast voldoende experts binnen Building Balance die je daarbij graag willen helpen.”