Modulaire houtbouw reduceert stikstofuitstoot met 78%

In opdracht van de Topsector Logistiek is binnen het Kennis-, Opschaling- en Praktijkervaringsprogramma Mobiele Werktuigen en Bouwlogistiek (KOP) onderzocht hoe modulaire houtbouw bijdraagt aan het verlagen van emissies in de bouw. Het onderzoek sluit aan bij het nationale programma Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) en richtte zich op woning-, utiliteits- én infrastructuurbouw.

Het onderzoek -uitgevoerd door Haskoning- analyseert de milieu-impact van modulaire houtskeletbouw (HSB). Een woningbouwproject in Born, waar begin 2025 dertig woningen zijn gerealiseerd, met zestig volledig geprefabriceerde modules, diende als casus. De zestig modules werden in de fabriek gerealiseerd inclusief installaties, keuken en badkamer en vervolgens op locatie geplaatst. De resultaten zijn opvallend: per 100 m² bruto vloeroppervlak stoot deze bouwmethode gemiddeld 38% minder CO₂ en zelfs 78% minder stikstof uit dan in traditionele bouw. Bovendien werd de doorlooptijd bijna gehalveerd: 25 in plaats van 46 weken.

Emissies over de hele bouwlogistieke keten
De analyse omvatte de bouwlogistieke keten: Van materiaaltransport naar de fabriek tot plaatsing op de bouwlocatie en afvalverwerking. Transportemissies zijn berekend met BigMile, gebaseerd op ISO 14083 en de emissies van bouwmaterieel via de AUB-methode van TNO (AdBlue, Uren en Brandstof). De uitkomsten zijn vervolgens vergeleken met eerdere studies van de Topsector Logistiek naar traditionele bouw, CLT en andere vormen van HSB. Daarmee ontstaat een goed vergelijkbaar en onderbouwd beeld van de impact van verschillende bouwmethoden.

Waarom is de stikstofreductie zo groot?
De forse NOₓ-reductie is vooral toe te schrijven aan de hoge mate van prefabricage. Doordat de modules in de fabriek volledig worden afgebouwd is de inzet van materieel op de bouwplaats minimaal. Tijdens de plaatsingsdagen waren slechts een telekraan, drie hoogwerkers en een schaarhoogwerker nodig. Er waren geen langdurige draaiuren van dieselmaterieel voor afbouw, metselwerk of installatiewerk. Daarnaast werden complete modules in één keer geplaatst. Dit leidde tot een sterke afname van transportbewegingen naar de bouwplaats. Minder transport betekent minder brandstofverbruik en dus minder CO₂- en stikstofuitstoot.

Afbouw in de fabriek

38% minder CO₂ door efficiënte logistiek en parallelle processen
De CO₂-reductie is het resultaat van meerdere optimalisaties. Leveringen naar de fabriek worden gebundeld zijn strak gepland. Het aantal ritten naar de bouwplaats is zeer beperkt en energie-intensieve werkzaamheden vinden grotendeels binnen de gecontroleerde fabrieksomgeving plaats. Een belangrijk voordeel is ook het parallelle bouwproces. Terwijl de modules in productie zijn, wordt de locatie bouwrijp gemaakt. Dit voorkomt stilstand, verkort de bouwtijd en vermindert het energieverbruik op de bouwplaats. Minder tijdelijke voorzieningen, minder stroomverbruik en een kortere uitvoeringsperiode dragen allemaal bij aan lagere emissies.

90% minder transportbewegingen
Het project in Born liet zien dat het aantal transportbewegingen ten opzichte van traditionele bouw met circa 90% kan worden gereduceerd. Dit heeft niet alleen een positief effect op emissies, maar ook op de bouwlogistiek zelf. Minder verkeer rond de bouwplaats betekent minder hinder, minder geluidsoverlast en een voorspelbaarder en veiliger bouwproces.

Voordelen voor opdrachtgevers en gemeenten
Hoewel de maatschappelijke effecten formeel buiten de scope van het onderzoek vielen, worden de voordelen in de praktijk wel degelijk ervaren. Een kortere bouwtijd betekent dat woningen sneller beschikbaar zijn en dat in dezelfde periode meer projecten kunnen worden gerealiseerd. Voor gemeenten en omwonenden leidt dit tot minder langdurige overlast door bouwverkeer en geluid.

Geschikt voor stikstofgevoelige gebieden
De lage NOₓ-uitstoot maakt modulaire HSB bijzonder interessant voor projecten in stikstofgevoelige gebieden. Hoe lager de emissies in de keten en op de bouwplaats, hoe groter de kans dat een project binnen de beschikbare stikstofruimte vergund kan worden. Hoewel het gemeten project nog niet volledig emissievrij was, lag de uitstoot aanzienlijk lager dan bij conventionele bouwmethoden, waardoor bouwen mogelijk wordt op locaties die eerder problematisch waren.

Vervolgstappen richting nog lagere emissies
Er zijn mogelijkheden om de emissies verder te verlagen. Op korte termijn ligt de grootste winst in de elektrificatie van kleiner bouwmaterieel zoals hoogwerkers, waarvoor inmiddels goede elektrische alternatieven beschikbaar zijn. De grootste uitdaging blijft voorlopig de inzet van zwaar materieel, zoals een 250-tons telekraan, waarvoor nog geen gangbare zero-emissievariant beschikbaar is. In de keten kan eveneens winst worden geboekt door over te stappen op duurzaam opgewekte elektriciteit in de fabriek. Dit is relatief eenvoudig te realiseren via een contractwijziging en heeft direct effect op de totale CO₂-footprint.

Meer vergunningsruimte én snelheid
De resultaten van dit onderzoek laten zien dat modulaire industriële houtbouw niet alleen leidt tot forse emissiereducties, maar ook tot snellere en beter voorspelbare realisatie. Daarmee biedt deze bouwmethode perspectief voor woningbouw in stikstofgevoelige gebieden én draagt zij bij aan het versneld reduceren van de bouwopgave.

Voor de prefabsector onderstrepen deze uitkomsten de rol van industriële bouw als sleutel tot duurzamer, efficiënter en toekomstbestendig bouwen.