Modulair bouwen is al lang geen tijdelijke oplossing meer

Modulair bouwen heeft de afgelopen jaren een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Waar het vroeger vaak werd geassocieerd met tijdelijke schoollokalen of containerwoningen, is het uitgegroeid tot een hoogwaardige bouwmethode voor tijdelijke én permanente woningen en gebouwen. Toch is dat besef nog lang niet overal doorgedrongen. Juist daarom wil branchevereniging Modulair Nederland de komende jaren nadrukkelijker laten zien wat modulair bouwen vandaag de dag te bieden heeft. 'We hebben echt zendingswerk te doen. Veel mensen weten nog niet wat modulair bouwen is en welke voordelen het biedt.'

Die boodschap komt van Antonie ter Harmsel, sinds kort bestuurslid van Modulair Nederland en binnen de vereniging verantwoordelijk voor marketing en communicatie. De branchevereniging verenigt twaalf industriële bouwers die allemaal beschikken over een eigen productiefaciliteit en een bewezen staat van dienst in modulaire bouw.

Van elementen naar complete modules
Volgens Ter Harmsel bestaat er nog veel verwarring over de verschillende vormen van industrieel bouwen. Niet iedere vorm van prefabricage is automatisch modulair bouwen. 'In de basis heb je traditioneel bouwen en industrieel bouwen. Binnen industrieel bouwen kun je vervolgens onderscheid maken tussen elementenbouw en modulair bouwen. Bij elementenbouw maak je bijvoorbeeld wanden, vloeren en badkamers in de fabriek en zet je die op de bouwplaats in elkaar. Modulair bouwen gaat een stap verder. Dan produceer je complete driedimensionale modules waarin eigenlijk alles al zit. Een woning bestaat uit één of meerdere modules en is in feite af fabriek. Alles wat je in de fabriek kunt doen, doen we daar ook.' Juist dat onderscheid verklaart ook waarom niet iedere industriële bouwer automatisch lid kan worden van Modulair Nederland. De vereniging richt zich uitsluitend op modulaire bouwers die volledig in 3D bouwen.

Het imago loopt achter op de werkelijkheid
Het grootste obstakel voor verdere groei zit volgens Ter Harmsel niet in de techniek, maar in de beeldvorming. 'Veel mensen denken bij modulaire bouw nog steeds aan de witte containers die vroeger tijdelijk bij scholen werden geplaatst. Tien jaar geleden werd modulaire bouw inderdaad vaak geassocieerd met tijdelijke gebouwen van een lagere kwaliteit. Maar die tijd ligt echt achter ons.' Inmiddels worden modulaire gebouwen volledig onder geconditioneerde omstandigheden geproduceerd, waardoor de bouwkwaliteit minimaal gelijkwaardig is aan traditionele bouw. Vaak ligt die kwaliteit zelfs hoger, omdat weersinvloeden geen rol spelen tijdens de productie. 'We zijn van tijdelijke naar permanente kwaliteit gegaan. Ook de uitstraling is totaal veranderd. Ik durf te zeggen dat het inmiddels prachtige, duurzame gebouwen zijn geworden. Modulair bouwen is uitgegroeid tot een volwaardig alternatief voor traditioneel bouwen.' Daar komt nog een belangrijk voordeel bij. Hoewel de gebouwen permanent gebruikt kunnen worden, blijven ze verplaatsbaar. 'Je kunt een gebouw vijf jaar, maar ook vijftig jaar laten staan. Aan het einde van de gebruiksperiode kun je het demonteren en op een andere locatie opnieuw inzetten. Die permanente flexibiliteit maakt modulaire bouw bijzonder interessant.'

Een noodzakelijke cultuuromslag
Toch verloopt de omslag naar industrieel bouwen niet vanzelf. Volgens Ter Harmsel speelt gewenning daarbij een grote rol. 'We bouwen al ongeveer tweehonderd jaar op dezelfde manier. Dan moet je wennen aan het idee dat het ook anders kan. Het is echt een cultuuromslag. Onze leden hebben zichzelf daarin al opnieuw uitgevonden, maar de rest van de markt moet die stap ook nog zetten.' Hij vergelijkt de ontwikkeling met de opkomst van de elektrische auto. 'Toen ik elektrisch ging rijden, verklaarde iedereen me voor gek en kreeg ik te pas en te onpas te horen dat diesel prettiger reed. Zo werkt het ook in de bouw. Mensen houden vast aan wat ze kennen. Maar langzaam zie je dat die houding verandert.' Die verandering wordt volgens hem mede gestimuleerd door de ambities van de overheid. Zo wordt gestuurd op een veel groter aandeel industriële woningbouw en biobased bouwen in de komende jaren. 'Je merkt dat steeds meer partijen nieuwsgierig worden. Ook binnen de traditionele bouw groeit het besef dat we de enorme woningbouwopgave niet kunnen oplossen op de manier waarop we dat altijd deden.'

Minder mensen, meer woningen
Die verandering is volgens Ter Harmsel ook noodzakelijk vanwege de krapte op de arbeidsmarkt. 'Na de economische crisis van 2008 zijn veel vakmensen uit de bouw verdwenen. Tegelijkertijd staan we nu voor een enorme woningbouwopgave. Met de mensen die we nog hebben, kunnen we die vraag simpelweg niet invullen. Industrieel bouwen is noodzakelijk om die productie op te schalen.' Hij ziet een fundamenteel verschil in mentaliteit tussen traditionele en industriële bouwers. 'Ik heb in beide werelden gewerkt. In de industriële bouw denken we veel minder in beperkingen. We kijken vooral naar wat wél mogelijk is. Dat zorgt ervoor dat je jezelf continu blijft verbeteren.'

Schoner, stiller en duurzamer bouwen
De voordelen beperken zich niet tot snelheid en productiecapaciteit. Ook op het gebied van duurzaamheid biedt modulair bouwen volgens Ter Harmsel belangrijke kansen. 'We bouwen ongeveer tachtig procent van het gebouw in de fabriek en slechts twintig procent op locatie. Daardoor is er veel minder bouwverkeer, minder geluidsoverlast en veel minder afval op de bouwplaats. Ook verpakkingsmateriaal en reststromen kun je in een fabriek veel beter beheersen.' Daarnaast bouwen veel leden van Modulair Nederland met hout of houtskeletbouw, waardoor de milieubelasting verder afneemt. 'In de basis is deze bouwmethodiek al veel schoner dan traditionele bouw. Bovendien zijn industriële bouwers volop bezig met biobased materialen. Ik verwacht dat de regelgeving de komende jaren verder wordt aangescherpt. Dan wordt het steeds moeilijker om op de traditionele manier te blijven bouwen.'

Flexibel inspelen op een veranderende woningvraag
Volgens Ter Harmsel past modulair bouwen ook goed bij de veranderende woningmarkt. Niet alleen groeit de bevolking, ook de samenstelling van huishoudens verandert voortdurend. 'Steeds meer mensen wonen alleen. Daarna ontstaat een klein gezin, vervolgens wonen veel mensen later in hun leven opnieuw alleen. Daardoor verandert de vraag naar woningen continu. Modulaire bouw maakt het veel eenvoudiger om daarop in te spelen.' Ook op de lange termijn ziet hij kansen. 'Stel dat de bevolking over enkele decennia weer afneemt. Dan hoeven die woningen niet te worden gesloopt. Je kunt ze verplaatsen, aanpassen of zelfs in een ander land opnieuw inzetten. Dat is een fundamenteel andere manier van omgaan met gebouwen.'

Als nieuw bestuurslid wil Ter Harmsel vooral werken aan de gezamenlijke positionering van de sector. 'Overdag is ieder bedrijf natuurlijk bezig met zijn eigen projecten. Maar richting de markt zijn we samen veel sterker. Daarom ga ik met de marketeers van onze leden een gezamenlijke strategie ontwikkelen. We moeten opdrachtgevers, gemeenten, woningcorporaties, ontwikkelaars en aannemers laten zien dat modulair bouwen geen experiment meer is, maar een bewezen en volwaardig alternatief.' Want uiteindelijk draait het volgens hem niet meer om de vraag óf modulair bouwen een serieuze plaats krijgt binnen de woningbouw. 'We doen het allang. De gebouwen staan er al. Nu is het vooral zaak om mensen te verleiden ervoor open te staan.'