Digitalisering als katalysator voor prefab en bouwinnovatie

De bouw staat voor enorme maatschappelijke uitdagingen. Denk aan verouderde bruggen, duizenden woningen met funderingsproblemen en de urgente verduurzamingsopgave. Volgens Bart Brink van TKI Bouw en Techniek is digitalisering een belangrijke sleutel om deze uitdagingen op schaal aan te pakken. ‘Als we meer dan 80.000 bruggen willen onderhouden, honderdduizenden woningen willen bouwen, evenveel woningen willen verduurzamen en 50.0000 woningen met funderingsproblemen moeten aanpakken, dan moeten we data en technologie koppelen aan wat de opgave vraagt,’ zegt Brink. ‘Digitalisering kan ons helpen om met dezelfde mensen veel meer te doen dan we nu kunnen.’

Van technologie naar toepassing
De technologie is er volgens Brink wel, maar de uitdaging ligt in de toepassing binnen processen en werkwijzen van de sector. ‘Het gaat niet alleen om tools, maar ook om hoe we samenwerking in de keten organiseren. In ieder innovatieprogramma is de hamvraag hoe we de brug kunnen slaan tussen de opgave en data en digitale technologie.’

Brink noemt Generatieve AI als voorbeeld van hoe digitalisering kan bijdragen. ‘Het kan processen standaardiseren -in facturatieprocessen of tenders- maar ook helpen betere beslissingen te nemen. Logistieke optimalisatie, ontwerpvarianten genereren, het kan allemaal sneller en doelmatiger binnen een organisatie op zichzelf, maar ook in de keten. Het is alleen een lange reis waarin de technologie vooruit snelt en het adoptievermogen erachteraan sjokt.’ TKI Bouw en Techniek wil daar als katalysator een rol in spelen. Het consortium maakt opschaling mogelijk door in innovatieprogramma’s kennisontwikkeling tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheid te organiseren.

Digitale mindset
Een belangrijke randvoorwaarde voor impact is een digitale mindset, benadrukt Brink. ‘Het gaat niet alleen om BIM-managers of IT’ers, maar iedereen moet begrijpen wat technologie voor zichzelf, collega’s en de samenwerking met partners betekent.’ BIM wordt steeds vaker toegepast in ontwerp- en bouwprocessen, maar volgens Brink is dit nog maar het begin van de evolutie. ‘Technologie maakt producten en projecten kwalitatief beter en goedkoper, maar de echte voordelen van data en digitalisering bereiken we pas als we in de organisatie, de keten én het systeem als geheel actiever aan de slag gaan.’

Brink geeft drie routes:

1. ‘Route een is gewoon beginnen. Experimenteer. Dat doet eigenlijk iedereen al, e-mail is immers ook een vorm van digitalisering. Kijk bij tenders bijvoorbeeld hoe AI kan helpen analyseren of de inhoud klopt met wat gevraagd wordt.’
2. De tweede route is inzicht in de impact op de organisatie en hoe data en digitale technologie ondersteunt bij het realiseren van strategische doelen. ‘Welke doelen hebben we en hoe kan data en digitale technologie daaraan bijdragen?’
3. De derde route is volgens Brink de exploratieve route. ‘Daarbij moeten we kijken naar grote opgaven. Als alles volledig geautomatiseerd zou zijn, hoe zou dat eruitzien? Welke rol heeft de professional in de sector in dit scenario en welke vaardigheden zijn nodig als de rol meer gericht zal worden op kwaliteitsbewaking van wat AI doet? Dat geeft inspiratie, inzichten en maakt collectief leren mogelijk. Je moet omgevingen creëren waar je samen kunt experimenteren. Dat is ook nodig en belangrijk.’

Om dit soort experimenten te laten slagen, zijn volgens Brink meerdere zaken nodig: een fysieke of virtuele locatie om te testen, ondersteunende financiering via subsidies of combinaties van publieke en private middelen, een faciliterende partij en spelregels voor een veilige samenwerking. ‘Partijen moeten data durven delen. Daarvoor is een veilige omgeving nodig waarin data binnenskamers blijft, maar waar je wel kunt leren en experimenteren. Dat gebeurt steeds vaker, bijvoorbeeld bij proefwoningen met biobased materialen of het monitoren van bruggen.’ Bijvoorbeeld via het AI voor woningbouw programma van TKI Bouw en Techniek proberen we deze samenwerking rondom AI vorm te geven.

De unieke positie van prefab
Prefab heeft volgens Brink een unieke positie. ‘Prefab combineert fabrieksprocessen met bouwen of assembleren op locatie. Digitalisering speelt hier een belangrijke rol. Het gaat om balans tussen gestandaardiseerde modules en ontwerpvrijheid, parametrisch modelleren en robotisering. Je kunt veel winnen op logistiek en assemblageprocessen.’ Maar ook hier geldt data je bij digitalisering voorbij de eigen organisatie moet kijken. ‘Ook prefab is onderdeel van een keten. Data moet ook tussen partijen uitgewisseld worden, zonder dat verantwoordelijkheden vervagen. Daarom is bijvoorbeeld rondom industrieel bouwen vorig jaar een zogenaamde “Digideal” getekend, een nationale afspraak om data op een betere manier tussen ketenpartners te delen. Dat is essentieel voor schaalbare innovatie.’

Brink ziet ook kansen voor de prefabsector, onder meer op het gebied van voorspelling en optimalisering van de dataketen. ‘Als data op orde is in productie, logistiek en keten, kunnen we scenario’s doorrekenen en real-time bijsturen. Programma’s zoals AI voor woningbouw passen hier goed bij. Hoe kan AI de woningopgave -waar ook de industriële bouwketen aan bijdraagt- verder helpen? Kunnen we voorspellender zijn en op basis van scenario-onderzoek betere keuzes maken?’ Hij benadrukt dat prefab bedrijven al een voorsprong hebben. ‘Prefab dwingt tot repeteerbaarheid en gestandaardiseerde processen. Dat is een voorwaarde om productiever te zijn. Data en digitalisering helpen daar enorm bij. De volgende horizon is niet alleen intern, maar in de keten, dus in ieder project en bij iedere gebiedsontwikkeling, leren hoe we samen productief kunnen zijn.’

‘De opgave is groot,’ concludeert Brink, ‘er is geen enkele reden om elkaar te beconcurreren. De opgave maakt het mogelijk collectief te leren. Digitalisering en AI zijn hulpmiddelen om schaalbare oplossingen te realiseren. Om met een tegelwijsheid af te sluiten: alleen ga je sneller, samen kom je verder.’