Chantal van Schaik over de revolutie van optoppen

Optoppen leeft. In steeds meer steden duiken plannen op om bestaande gebouwen uit te breiden met één of meerdere verdiepingen. Een oplossing voor de woningnood en goed voor het klimaat. Dan is er een vraag: hoe gaan we van praten naar doen en zorgen we ervoor dat optoppen daadwerkelijk opschaalt? Chantal van Schaik van Holland Houtland ziet het antwoord in samenwerking. “Prefab maakt hierin het verschil, dat gaat werken zodra prefab-bouwers en opdrachtgevers elkaar echt begrijpen.”

Slimmere processen bij gemeenten en Rijk
Van Schaik werkt op verschillende niveaus aan de ontwikkeling van optopprojecten. “Ik ben expert in het RVO-team Woningbouw. Gemeenten die met optoppen aan de slag willen, kunnen bij ons aankloppen. Ik help ze concreet verder op weg. Niet vanuit de bouwkeet, maar door partijen te verbinden en barrières te slechten.”

Ook werkt ze met Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland aan een voorstel voor de demissionaire Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening over breder beter benutten van bestaande bouw. “Hoe ziet het  beleid eruit voor transformeren, aanplakken, splitsen en optoppen. De minister heeft de ambitie dit  gebiedsgerichte te steunen via experimenteerruimte voor koplopergemeenten en de woningcorporaties.”

Optoppen is meer dan een blok op een dak
Als transitiebegeleider van het Vernieuwersnetwerk Biobased Bouwen in Zuid-Holland werkt van Schaik met provincie, overheden, bedrijven, kennisinstellingen en organisaties aan het versnellen van de woningbouw met biobased bouwen. “Ook in dit netwerk is biobased optopppen benoemd als doorbraaklijn. Meer woningen toevoegen met minder energie- en grondstoffenverbruik.” Prefab kan ontzettend goed passen bij biobased optoppen. Mits je inziet dat het meer is dan het plaatsen van een blok op een bestaand dak. Daken zijn zelden standaard, ook op zo’n plek is bouwrijp maken de eerste stap. Dan pas kan een prefab-oplossing landen. Door standaardisatie kan conceptueel optoppen opschalen. Toeleveranciers, ontwikkelende bouwers, vastgoedonderhoudsbedrijven, woningcorporaties, iedereen heeft een belangrijke rol en hebben elkaar nodig. Met begrip voor elkaars rol en positie  valt het kwartje dat het kan. Technisch is het echt niet ingewikkelder dan bouwen in een weiland.”

Koudwatervrees
Woningcorporaties zijn volgens Van Schaik een belangrijke doelgroep voor optoppen. “Ze willen wel, maar zijn bang voor de complexiteit. Dat ligt ook aan interne organisatie waar renovatie, verduurzaming en nieuwbouw vaak verantwoordelijkheden van verschillende medewerkers zijn. Voor optoppen is ook bínnen de organisatie dus samenwerking nodig.” Daarom pleit Van Schaik voor het vormen van integrale teams. “Met genoemde toeleveranciers, bouwers, onderhoudsbedrijven en woningcorporaties in het algemeen lukt dat al. Als dat ook intern gebeurd, dan gaat het vliegen, daar ben ik van overtuigd.”

Alles begint bij bundeling van vraag
“Ik hou ervan om met prefab-bouwers na te denken over wat voor producten nou echt aansluiten bij de vraag van opdrachtgevers. Ook dáár zit de sleutel.” Ze ziet bovendien een belangrijke rol voor gemeenten. “Pak als gemeente een faciliterende rol om de vraag te bundelen in samenwerking met de woningcorporaties. Dat vergroot de interesse van  prefab-bouwers om een optopper-oplossing te ontwikkelen. Een grotere en betrouwbare vraag proberen we nu echt van de grond te krijgen.”

Geen nieuwe grond, wél nieuwe woonruimte
De potentie is enorm, benadrukt Van Schaik “Diverse berekeningen laten zien dat het hele woningtekort is op te lossen door bestaande bouw beter te benutten. Laat het de helft zijn, dan gaat het nog steeds over 500.000 woningen. Portiekflats in Arnhem zijn hetzelfde als die in Den Haag of Leeuwarden Die gestempelde wijken bieden kansen voor opschaling.” Daarvoor is er wél verandering nodig: “Inzicht in overeenkomsten en verschillen per gebouwtypes zodat prefab-bouwers passende woningen kunnen ontwikkelen. Die stap wordt nu gezet. De provincies Zuid-Holland en Gelderland, koplopergemeentes als Zoetermeer, Arnhem, Rotterdam, Eindhoven, Leeuwarden en Ede jagen dit aan en als Holland Houtland zitten we midden in dat proces.”

Samen werken aan CO₂-arme oplossingen
Holland Houtland begon ooit als aanjager voor  biobased bouwen. Vandaag de dag is er een veel bredere focus. “We hebben de transitie aangezet naar bouwen met hout en lokaal geteelde hennep, stro en vlas. Nu staat de systeemverandering naar materiaalefficiente woningbouw. Het creëren van nieuwe woonruimte met zo min mogelijk CO₂-uitstoot en materiaalverbruik, daar gaat het ons om. Dus zetten we vol in op het vormen van consortia. We leggen de linkjes zodat prefab-bouwers, corporaties en overheden elkaar vinden en impact maken.”