Prefab biedt de kans voor aantoonbare circulariteit

Volgens Vince Limpens van het lectoraat SURD van de academie van Built Environment bij Zuyd Hogeschool is het tijd om te focussen op het doel van circulariteit. Juist het prefabicageproces biedt volgens hem de mogelijkheid om circulariteit re realiseren. Niet omdat het prefab proces automatisch duurzamer is, maar omdat kwaliteit, materiaalstromen en productinformatie veel beter zijn te beheersen.

Doel boven middel
Circulariteit en duurzaamheid zijn begrippen die regelmatig door elkaar worden gebruikt. Volgens Limpens leidt dat vaak tot discussies over definities, terwijl de echte vraag zou moeten zijn welk doel je wilt bereiken. 'In de markt zijn circulariteit en duurzaamheid containerbegrippen. Iedereen geeft er zijn eigen betekenis aan, maar uiteindelijk gaat het erom welke waarde je wilt realiseren. Als je het doel helder hebt, wordt de route vanzelf helder.' Vanuit zijn eerdere werkzaamheden bij EPEA werkte Limpens ruim vijf jaar aan materiaalpaspoorten en droeg hij bij aan de ontwikkeling van de internationale norm ISO 59040. In die norm wordt het Product Circularity Data Sheet (PCDS) geïntroduceerd: een praktische methode om circulariteit concreet te maken. 'Dit PCDS is eigenlijk een invultool. Het is op drie manieren in te zetten: het helpt producenten om kennis over het product en materialen gestructureerd vast te leggen en wat er aan het einde van de gebruiksduur mee kan gebeuren. Ontwerp of produceer je zelf een product, dan kun je de het PCDS als design brief gebruiken. Koop je onderdelen in, dan weet je precies welke vragen je aan leveranciers moet stellen. In de opzet van het het PCDS, en de onderliggende ISO 59040, is meer dan 20 jaar kennis van honderden partijen in verwerkt. Deze kennis wordt nu ook verwerkt in de binnenkort verplichte Digitale Product Paspoorten (DPP’s).'

Proactief materialenmanagement over de volledige gebruikscyclus
Volgens Limpens draait circulariteit uiteindelijk om één onderwerp: proactief materialenmanagement. 'Je kijkt daarbij niet alleen naar  wat er met het product gebeurt tijdens de verschillende fases (productie, gebruik, onderhoud, demontage, hergebruik en recycling), maar ook of het product, en de materialen waaruit het bestaat, zodanig vormgegeven zijn dat ze deze fases kunnen doormaken. Pas dan kun je echt spreken over circulariteit, en kun je beginnen na te denken over waardebehoud of waardevermeerdering van materialen.' Die manier van denken sluit volgens hem naadloos aan op de ontwikkeling van Digital Product Passports, waarin materiaalinformatie steeds belangrijker wordt.

Waarom prefabricage hiervoor de beste basis biedt
Sinds zijn overstap naar Zuyd Hogeschool richt Limpens zich onder meer op de relatie tussen circulair bouwen en prefabricage. Daarbij benadrukt hij dat prefab op zichzelf niet circulair is. 'Prefab is een manier van produceren, een proces, meer niet. Zelfs een baksteen kun je al als geprefabriceerd zien. De kans die prefabricage biedt is dat veel werkzaamheden in een gecontroleerde omgeving plaatsvinden, waardoor veel meer grip op kwaliteit en materiaalgebruik ontstaat. Je kunt verbindingen standaardiseren en de kwaliteit ervan beter borgen, je bent minder afhankelijk van improvisatie. Materialen liggen vast, leveranciers zijn bekend en wijzigingen onderweg zijn veel minder waarschijnlijk. Daardoor kun je ook veel beter sturen op circulariteit.'

Van generieke naar specifieke materiaalinformatie
'Circulariteit luistert nauw. Het is niet voldoende om te weten dat ergens een gipsplaat is toegepast. Je wilt weten welk merk, welke samenstelling en welke eigenschappen die specifieke plaat heeft. Pas dan weet je of materialen later opnieuw ingezet kunnen worden.' Prefabricage maakt het volgens hem mogelijk om die informatie gedurende het hele proces beter vast te leggen. 'Je kunt per partij materialen vanaf het ontwerp tot en met de uitvoering volgen. Eigenlijk zet je een gebouw neer waarvan je exact weet welke producten erin zitten. Dat is bij traditionele bouw moeilijker te organiseren.'

Kwaliteit als fundament
Het gecontroleerde karakter van prefab zorgt volgens Limpens niet alleen voor hogere productkwaliteit, maar ook voor een betere borging van nieuwe thema's zoals circulariteit, gezondheid en regelgeving. 'In een fabriek heb je veel minder variabelen. Je hebt geen weersinvloeden, minder afhankelijkheid van andere disciplines en  je kan sturen op een beter gedocumenteerde materiaalstroom. Daardoor ontstaat een proces waarin je extra kwaliteitscontroles kunt toevoegen zonder dat alles ingewikkelder wordt.' Dat betekent volgens hem niet automatisch dat prefab altijd duurzamer is. 'Prefab is niet altijd beter dan traditioneel, maar je hebt wel de beste papieren om het zo optimaal mogelijk te doen.'

Minder faalkosten, meer standaardisatie
Een ander voordeel ziet Limpens in de samenwerking tussen bouwpartners. 'Bij traditionele bouw kom je voortdurend andere disciplines tegen en kunnen werkzaamheden elkaar beïnvloeden. Bij prefab heb je vaak één duidelijk overdrachtsmoment. Daardoor kun je veel strakker standaardiseren. Past iets niet, dan is direct duidelijk waar het probleem zit. Dat voorkomt dat kwaliteit onderweg langzaam verwatert.' Volgens hem ontstaat daardoor ook ruimte om nieuwe eisen eenvoudiger in bestaande productieprocessen op te nemen. 'Of het nu gaat om circulariteit, chemische compositie van bouwmaterialen, materiaalpaspoorten of toekomstige wetgeving: een prefabproducent heeft een proces waarin zulke onderwerpen een vaste plek kunnen krijgen.'

Gezonde materialen zijn vaak ook circulair
Opvallend is dat Limpens circulariteit nadrukkelijk koppelt aan gezondheid.  Als een materiaal onbekende of schadelijke stoffen bevat, wil je dat uiteindelijk niet steeds opnieuw in een kringloop brengen. Hierdoor zie je dat fabrikanten die weten welke chemie in hun producten verwerkt zijn, ook beter kunnen presteren op het gebied van gezondheid' Daarmee ontstaat volgens hem ook een interessante businesscase. 'Gezondheid levert direct waarde op voor bewoners. Circulariteit rendeert vaak pas wanneer producten weer vrijkomen. Als je de gezondheidswinst kunt vertalen naar maatschappelijke of financiële waarde, kun je daarmee investeringen in circulaire materialen eerder terugverdienen.'

Kans om het beter te doen
Volgens Limpens biedt prefabricage de kans om fouten uit het verleden niet opnieuw te herhalen. 'In veel naoorlogse wijken zie je dat woningen onderling allemaal nét anders zijn. Dat maakt renovatie ingewikkeld en beperkt de mogelijkheden voor efficiënte circulaire oplossingen. Prefab biedt juist de mogelijkheid om vanaf het begin consistente kwaliteit en materiaalinformatie vast te leggen.' Zijn conclusie is dan ook helder. 'De producten zijn er. De businesscases zijn er. De kennis is er ook. Prefab biedt de kans om gezonde, circulaire gebouwen te realiseren waarvan precies bekend is welke materialen erin zitten. Als we dat goed organiseren, leggen we vandaag de basis voor de grondstoffen van morgen, tegen een laag risico voor nu en in de toekomst.’